© 2016 sylwia.zientek nemirovsky-irene-blog1 (1)

„Miłość jest uczuciem de luxe” – opowieść o Irène Némirovsky

Jedna z najbardziej popularnych i cenionych pisarek francuskich lat 30, Irène Némirovsky była niekwestionowaną gwiazdą paryskich elit. Gdyby nie zginęła w obozie koncentracyjnym, prawdopodobnie dostałaby literacką nagrodę Nobla za odnalezioną wiele lat po wojnie powieść „Francuska suita”. Losy rękopisu ostatniej, niedokończonej na skutek wywiezienia autorki do obozu książki stanowią gotowy scenariusz na film, podobnie jak życiorys samej autorki, która zaznała w życiu skrajnych doznań – wielkiej sławy i uznania, szczęśliwego małżeństwa i macierzyństwa, lęku i trwogi, obozowych cierpień i tragicznych chwil poprzedzających śmierć.

00000000000000013504

W jej powieściach to co najciekawsze dzieje się na drugim planie. Pod podszewką historii obyczajowych czai się niepokojąca melancholia, egzystencjalny smutek, niewyjaśnione szaleństwo krwi, jakiemu w pewnym momencie życia ulegają wiodący zwykłe życie bohaterowie. Nawet dzisiaj, po upływie osiemdziesięciu lat od ich powstania, książki Niemirowskiej robią duże wrażenie, pozostawiając w czytelniku jeszcze na długo po zakończeniu lektury wrażenie dotknięcia tajemnicy ludzkiej (częste złej i okrutnej) natury. 

FRANCE - IRENE NEMIROVSKY

Urodziła się 11 lutego 1903 r. w Kijowie, w rodzinie bogatego bankiera żydowskiego pochodzenia. Dorastała w otoczeniu typowym dla burżuazji, często odbywała zagraniczne podróże do uzdrowisk, odebrała staranne wykształcenie w domowych warunkach. Już jako mała dziewczynka pisała i czytała po francusku. Po wybuchu rewolucji rodzina uciekła najpierw do Finlandii, następnie przebywała w Szwecji, aby jak wielu Rosjan osiąść na stałe w Paryżu. 

26nemirovsky_CA0-articleLarge

Pięcioletnia Irena z matką

Ojciec przyszłej pisarki, Leon Nemirovsky zaczął pracować we Francji nad odtworzeniem swojej fortuny. Oskarżany był nawet o spekulację rublami na rzecz bolszewików. Łączyła go z córką silna więź, wpierał jej aspiracje (od 1920 r. studiowała na Sorbonie literaturę rosyjską, następnie literaturę porównawczą), był jej o wiele bliższy niż matka, z którą Irena od dziecka nie mogła znaleźć wspólnego języka. 

Pod koniec 1924 r. Irena poznała starszego od niej o 7 lat Michela Epsteina, bankiera żydowskiego pochodzenia, urodzonego w Moskwie, syna profesora i finansisty, i zaczęła się z nim spotykać. 

204570-irenenemirovsky-une-jpg_98036 

Irena zadebiutowała w 1926 r. powieścią „Le Malentendu”, opowiadającą o niespełnionej miłości urzędnika bankowego i bogatej kobiety. W tej właśnie książce padło słynne stwierdzenie, iż „Miłość to sentiment de luxe”. W tym okresie autorka opracowała też pierwszą wersję książki, która miała przynieść jej wielką sławę – „David Golder”, opartej o doświadczenia rodziny Niemirowskich, uciekinierów z Rosji, którzy w nowym kraju osiągnęli sukces. Wkrótce ukazały się kolejne książki, wydawane pod pseudonimami. 

W tym samym roku latem w synagodze odbył się ślub  Ireny i Michela, potwierdzony w paryskim merostwie. Nowożeńcy zamieszkali w pięciopokojowym apartamencie przy rue Daniel-Lesueur. Irène pisała codziennie, jej mąż był zawsze pierwszym czytelnikiem jej książek. 

9 listopada 1929 r. urodziła się pierwsza córka pisarki – Denise (poniżej na zdjęciu pisarka z dzieckiem).

Irene-con-Denise

Wielkim przełomem w karierze pisarskiej okazała się zmodyfikowana wersja „Davida Goldera”, która ukazała się w grudniu 1929 r. Nemirovsky porównywano do Balzaka, krytyka uznała tę książkę za arcydzieło. Powieść odniosła ogromny sukces (pojawiły się adaptacje teatralne oraz pierwszy dźwiękowy film), i sprawiła, iż Irena stała się jedną z najpopularniejszych pisarek francuskich.  

2085210681

W 1930 r. pisarka złożyła wniosek o obywatelstwo francuskie, którego nie otrzymała. Ponowiła swoje starania w 1939 r., jednak mimo, iż przyjęła chrzest i stała się katoliczką, nie została formalnie Francuzką. Na szczęście córka pisarki Denise uzyskała narodowość francuską. Jak często twierdziła pisarka, czasami czuła się we Francji jak obca osoba. Nie miała też więzi z Rosją – kraj jej wczesnego dzieciństwa nie istniał, porewolucyjny, nowy porządek całkowicie ją odpychał.

Lata 1930-39 były okresem wielkiego triumfu Niemirowskiej i sławy na europejskim poziomie. Pisarka podpisała ekskluzywny kontrakt z jednym z wydawnictw paryskich, opiewający na astronomiczną wówczas kwotę 4.000 franków miesięcznie. Wydawała kolejne powieści, m.in. „Vin de solitude” opowiadającą opartą na własnych doświadczeniach historię dziewczynki nienawidzącej swojej matki, „Ida” – portret starzejącej się aktorki, czy „Jézabel” – wstrząsającą opowieść o kobiecie-potworze, która nie mogąc pogodzić się ze skutkami upływającego czasu i utratą młodości posuwa się do licznych zbrodni.

W 1936 r. na fali nastrojów antysemickich nazwisko Némirovsky zaczęło się pojawiać w broszurach wskazujących żydowskich władców Francji. Odmówiono jej też publikacji powieści, powołując się na jej semicką wymowę. Pisarka zaczęła mieć trudności finansowe.

20 marca Irène urodziła drugą córkę Élisabeth. „Niech Bóg ma ją w opiece. Jest bardzo bliska mojemu sercu” zapisała autorka w swoim dzienniku. Rodzina Epsteinów była ze sobą bardzo blisko i sprawiała wrażenie kochającej. Poniżej cała czwórka na fotografii zrobionej w 1939 r.

epstein

W 1940 r. Irène wraz z dziewczynkami często przebywała w miasteczku Issy-l’Évêque nad Loarą. Tam też przebywała w momencie, gdy wojska niemieckie wkroczyły do Francji i zajęły kraj. Jej mąż został wkrótce zwolniony z posady w banku z uwagi na żydowskie pochodzenie i dołączył do rodziny. Irène i Michel Epstein zostali zmuszeni do zarejestrowania się w prefekturze jako żydzi i noszenia gwiazdy Davida na ramieniu. 

W tym czasie wyalienowania i wykluczenia, nie mogąc powrócić do Paryża, rodzina zmuszona była pozostać w Issy-l’Évêque. Pisarka zaczęła gorączkowo tworzyć rozpisany na kilka tomów epicki fresk „Francuska suita”, opisujący życie w okupowanej Francji. W bardzo szybkim tempie powstała pierwsza część cyklu „Burza w czerwcu”. Pisząc książkę, którą sama autorka uznawała za najważniejszą powieść w swoim życiu, Irène zdawała sobie sprawę, jaki czeka ją los. Jej proza z tego okresu przesycona jest goryczą i fatalizmem. 

Przed aresztowaniem Némirovsky zdołała jeszcze opublikować kilka tekstów i prac pod pseudonimem Pierre Nerey. Rankiem 13 sierpnia 1942 r. pisarka została zatrzymana w swoim domu i zabrana na posterunek żandarmerii. Prawdopodobnie została zadenuncjonowana do władz w ramach poszukiwań żydów między 16 a 45 rokiem życia. Przetrzymywana w kilku obozach tymczasowych, przed opuszczeniem Francji napisała jeszcze bilecik do męża i córek: „Wydaje mi się, ze dzisiaj wyjeżdżamy. Odwaga i nadzieja. Jesteście w moim sercu, moi ukochani. Niech Bóg ma nas w swej opiece”. 17 sierpnia pisarka dotarła do Auschwitz. Tego samego dnia zmarła – wedle dokumentacji obozowej przyczyną był tyfus.

irene_nemirovsky3_1192551047

Jej mąż został wywieziony do Auschwitz 23 września. Córki zostały pod opieką gospodyni pracującej u Epsteinów –  Julie Dumot. Przed opuszczeniem domu, Michel powierzył swoim córkom ciężką, starą walizę, w której znajdowały się manuskrypty ich matki. Polecił dziewczynkom, aby pod żadnym pozorem nie rozstawały się z walizką. 9 listopada 1942 r. Michel Epstein został zagazowany.

Córki – trzynastoletnia Denise i sześcioletnia Élisabeth zostały zatrzymane w trakcie zajęć szkolnych i miały być dowiezione przez ich opiekunkę do prefektury w Bordeaux. Cudem uniknęły śmierci – Julie Dumot pod osłoną nocy wywiozła i ukryła dziewczynki. Przez kolejne lata przebywały u rodziny swojej gosposi, następnie w pensjonacie katolickim. Wszędzie zabierały ze sobą walizkę z rękopisami matki, nigdy jednak nie zaglądały do jej wnętrza. Początkowo czekały na powrót swojej matki, gdy zaś okazało się, iż tak się nie stanie, kontakt z manuskryptami był zbyt bolesny

FullSizeRender (16)

Walizka pisarki, w której przez lata przechowywany był rękopis „Francuskiej suity”

Po wojnie dziewczynki znalazły się w różnych szkołach z internatem, walizka została zdeponowana u notariusza. Dopiero w połowie lat 70 Denise zapoznała się bliżej z zawartością walizki i rękopisem niedokończonej „Francuskiej suity”, zapisanym drobnym pismem autorki w zeszycie oprawionym w skórę. Córki pisarki przepisały i zredagowały tekst, Élisabeth została redaktorką publikacji.  

d_2846

Niedokończona powieść Irène Némirowsky została opublikowana we Francji w 2004 r. i stałą się sensacją literacką. Książkę wydano w większości krajów na świecie. Powszechnie została uznana za arcydzieło.

epsteinirene_0

Córka pisarki Denise Epstein z portretem matki

Jeśli chodzi o polskie przekłady książek Némirovsky, przed kilkoma laty wydane zostały dwie książki „Francuska suita” oraz „Gorąca krew” (wyd. Albatros). Poza tymi dwoma nie ukazała się żadna powieść pisarki. Trzy jej książki opublikowano w latach 30 XX w., tuż po premierach we Francji. Nazwisko autorki pisano „Niemirowska”. Udało mi się zakupić na aukcjach internetowych „Dawida Goldera” oraz wstrząsającą powieść „Maska młodości” (org. tytuł „Jezabel”). Przed wojną ukazała się też książka „Bal”, dzisiaj trudno dostępna nawet w bibliotekach.

FullSizeRender (14)

Przygotowując ten szkic korzystałam z książki „Irène Némirovsky un destin en images” pod redakcją Oliviera Carpet, wydanej w ramach wystawy poświęconej pamięci Shoah, która miała miejsce na przełomie 2010 i 2011 r. w Paryżu.

 nemirovsky-irene-blog1 (1)

Napisz komentarz

Twój adres e-mail nigdy nie jest publikowany ani udostępniany. Pola wymagane zostały oznaczone symbolem *

*
*

Możesz użyć następujących znaczników i atrybutów HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>


  • Facebook